Den vaginale staten

Har den norske røyndomen eigentleg ei historie? Eit underleg spørsmål ville mange hevde, men likevel. Spørsmålet trenger seg på og krev eit svar.

AV NILS LANGELAND

I Dag Solstads geniale Roman 87 sit hovudpersonen, som er nyutdanna historikar, og førebur forelesingane sine i norsk historie ved Lillehammer Distriktshøgskole. Han blir mest overvelda av det endelause konturlause syttenhundretalet, som aldri ser ut til å ta slutt. Det er uråd å få tak på det. Det flyt ut i kaloritabellar, sykliske rørsler og demografanes tørre statistikkar. Det er ingenting mellom oss og fiskehjellane på svaberga av granitt. Granitten er taus og ugjennomtrengjeleg. Det er ingen kulturell tåke mellom vårt blikk og den naturlege røyndomen. Ingen tåke som kan føre fantasien på avvegar, ingen avgrunnar, inga underside, inga tvetydigheit. Noreg er berre natur.

Hegel ser verdsanden

I 1806 sit Georg Friedrich Hegel i sitt studerkammer i Jena. Napleons massearmear har knust det beste ancien regime kunne by på, den prøyssiske hær. Ut av vindauga kan han sjå Napoleon ri gjennom byen. Etterpå hevdar han å ha sett verdsanden til hest. På dei golde blodstenkte slagmarkene blir kimen til staten. Her openberrar staten seg i sanningas augneblink som kunst-verk, som «sittliche Totalität». Som ein ein svak krusning etter Napoleons ville ritt gjennom Europa blir nokre år seinare ein ny stat i den nordlege periferien fødd.

Brutale maktformer

Det er Noreg, kvinnene sin stat, den naturlege staten. Det endelause syttenhundretalet hadde funne sitt politiske uttrykk. Alle med eit minimum av kjennskap til kvinner veit at kvinner instinktivt skyr opne plassar. Agora, slagmarka, ekserserfeltet og Circus Maximum får liggje der golde og solsvidde under Guds åsyn. I staden gjev dei rom til tanken og er åstad for logos, død og æveleg ry. Kvinna føyer seg etter tida og rommet utan motstand. Kvinnene sin stat er ikkje eit kunst-verk skapt av sanningas augneblink. I staden for sedeleg totalitet er den naturlege staten i første rekkje ein omsluttande totalitet. Det er staten som vagina, liv-mor. Den naturlege staten har den ugjennomtrengjelege røyndomen som sitt fornemste maktmiddel. Og det er kvinnene som forvaltar den norske røyndomen. Lik gudinner utan etternamn herskar Gro og Anne i sin naive kynisme og vaktar røyndomen mot den farlegaste av alle fiendar nemleg språket. Det er ikkje utan grunn at kvinnene nærer ein avgrunnsdjup skepsis til språket. Innerst inne veit kvinnene at ordet ikkje lar seg binde til naturen, men er ein legesoldat kvilelaust på vandring langs uendelege skogstiar som trengjer gjennom alle timelege horisontar. Ordets list kan bringe ironi og distanse inn i den naturlege røyndomen. Dei brutale maktformene normalitet og intimitet tåler nemleg ikkje distanse.

Trollkvinnas snitt

Dei norske kvinnene har greidd å forme den norske mannen i sitt bilete. Den ideale mannen er følgjeleg å likne med ein mild autist, eit stort varmt og trygt dyr med underutvikla språk og med vulkanske uartikulerte Faldbakkenkjensler skvulpande rundt i den svære skrotten. Berre slik kan illusjonen om at seksualitet og fornuft skal gå opp i ei høgare eining oppretthaldast. Den fornuftige seksualiteten forutset at mannen er redusert til forvalta natur. Dette er samstundes norske sosialdemokratiske kvinners sin mest avanserte utopiske draum. Hestehaleraddisen er den intellektuelle utgåva av den norske mannen. Han er Peer Gynt som ikkje kom seg ut av Dovregubbens hall og måtte tole det snittet i auga trollkvinna gav han.

Hestehaleraddisen er forplikta på ein type frådande sentimental moralisme. Han veit at orda sin einaste funksjon er å utstøyte eintydige moralske kjensler. Hans mentale habitus blir strengt regulert av ein lågkyrkjeleg psykologisk økonomi. Og han praktiserer ein form for seksualisert opplevingsteologi i tilhøve til sin omgjevnad. I sentrum av hans fysiologisk-moralske system står dette vakre ml-ordet «vettug». Den norske intellektuelle mannen er framfor alt «vettug». Hestehaleraddisen har gjerne vore eitt år i Latin-Amerika. Han liker etnisk jazz, diggar soulmusikk og kunne faktisk ha vore eit ihuga medlem av Oslo Gospel Choir. Hestehaleraddisen stemte nei til EU fordi han meiner Noreg er det rikaste landet i den tredje verda.

Kjøteren gløymer ikkje

Av og til klarar tankepolitiet å oppspore nokre forhutla skapningar som fristar tilveret i utkantane av den norske røyndomen. Her finn vi kjøteren. Kjøteren er ein tragisk figur som vaklar rundt på dei opne flatene med 17 halvlitere innabords. Kjøteren må med stoisk ro betrakte sin eigen undergang. Kjøteren er den evige mann, den europeiske mannen. Kjøteren har falt på alle Europas slagmarker. Kjøteren møter døden med eit flir og magen full av gulasj og dårleg brennevin. Kjøteren sang Its a long way to Tipperary på veg til Somme. Kjøteren veit at ei varm kvinne og eit varmt måltid er forgjengelege goder og ikkje tilverets mål og meining. Svimlande halvvforrykt gjennom lystunnelen frå Parthenon til masomnane i stålbyen Magnitogorsk har kjøteren i den eine fantasmen etter den andre gjennomført revolusjonar, bygd imperier og tenkt individet til sin yttarste grense for så å falle til ro som melankolikar under normalitens herredøme, men kjøteren har ikkje gløymt det eventyrlege.


[Hjem][Søk][Hjelp]  [Samfunn | Kultur | Zone | Opinion | Bøker | Ute & Inne]